سه‌شنبه, 11 آذر 1399
  • تاريخ :
     ۱۳۹۹/۰۸/۰۳ 
  • تعداد بازدید : 71
  • کد خبر : ۱۴۲۲۱
آشنایی با كلیسای گئورگ مقدس روستای هفتوان سلماس
نادره شجاع دل - عضو هیئت علمی  میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی
کلیسای گئورگ مقدس به همراه بقایای تئاتر هفتوان در هسته اولیه روستای هفتوان در محوطه وسیعی که دور تا دور آن حصار کشی شده، واقع شده است.

مقدمه:

شهرستان سلماس دارای  24 کلیسای تاریخی ثبت  شده در فهرست آثار ملی است که متعلق به جامعه ارمنیان ایران می باشند.

این کلیسا ها عبارت از هفتوان , سرنیق ,  سور ,  پکاچیک ,  قلعه سربنا   , مارسرگیز  , درشک ,  قزلجه ,  گلزان  , آفتارخان ,  زاویه جیک  , گیلذان , تازه شهر  , سوره ,  آخته خانه ,  چهریق ,  شیطان آباد ,  گلشان , محلم (دو مورد)  ,  سرای ملک ,  عیان  , کوچشمک و پته ویر هستند که این گزارش در نظر دارد کلیسای گئورگ مقدس روستای هفتوان سلماس را بررسی نماید.

موقعیت اثر :

روستای هفتوان از توابع شهرستان سلماس در بخش مرکزی سلماس و در دهستان زولا چای ولقع شده است، این روستا در جنوب سلماس و در سر راه روستای محلم(مرکز دهستان) به سلماس واقع شده است.

کلیسای گئورگ مقدس به همراه بقایای تئاتر هفتوان در هسته اولیه روستا در محوطه وسیعی که دور تا دور آن حصار کشی شده واقع شده است .

تاریخچه اثر :

در خصوص تاریخچه اثر در منابع مختلف به دوره های متفاوتی اشاره شده است که ذیلا به آن ها اشاره می گردد:

«در جبهه ورودی بنا چندين كتيبه به خط ارمنی در ديوار كار گذاشته شده است و بنای اوليه آن به قرن سيزدهم و چهاردهم ميلادی می‌رساند، اما در دوران صفوی باز‌سازی شده است.»(رحمانی اهرنجانی؛ مهرداد، یادگارهای تمدن‌های کهن سلماس، سلماس: نوبل، 1385، صص81 و 82)

«در وب سایت فرمانداری شهرستان سلماس سال تأسیس بنا را 1652 میلادی دانسته‌اند.

در وب سایت کلیساهای آذربایجان غربی  قدمت کلیسا را به سال 1625 میلادی نسبت داده‌اند.

در مطالعات آرشيو اداره کل ميراث فرهنگی، گردشگری و صنايع دستی آذربایجان غربی، قدمت بنا با استناد به گفته‌ افراد محلی ساكن در روستا، 1200-900 هجری قمری ذکر شده است.

در وبلاگ توحید ملک‌زاده دیلمقانی، نویسنده کتاب تاریخ ده هزار ساله سلماس در این‌باره چنین آمده است: «اين كليسا به امر شاه عباس احداث شد و در زلزله سال 1309 سلماس تخريب و چند سال بعد مرمت شد. » (طرح تعیین حریم کلیسای هفتوان ، مهندسین مشاور پندار پایدار، 1387 ،  ص 34 )

با مقایسه تطبیقی این کلیسا با کلیساهای مشابه منطقه به لحاظ الگوی پلان, شیوه ساخت و مصالح به کار رفته به احتمال قریب به یقین تاریخ احداث بنا به قرن 17 میلادی و مقارن دوره صفویه می رسد .

در جوار این کلیسا بقایای سردر تئاتر هفتوان نیز واقع شده است.  « این بنا در اثنای اشغال روس‌ها در جنگ جهانی اول و بعد از سال 1914 ميلادی ساخته شده است و از آن به عنوان محل برگزاری تئاتر استفاده می‌شده است، در سال‌های اخير در مجاورت اين محل بشقاب‌های چينی و ظروف فلزی با آرم تزار به‌دست آمده است، از بنا جزء يک سردر زيبا به فرم سنتوری و چند ديوار و پايه‌های مخروبه چيزی باقی نيست. » ( بی‌نام، گزارش كليسای هفتوان، آرشيو اداره کل ميراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان آذربایجان غربی،‌ سال 1380)

 

ویژگی های معماری :

 

پلان کلی بنا به شکل دو مستطیل مجاور هم می باشد، ابعاد خارجی مستطیل بزرگ تر که شامل سالن اصلی کلیساست 15 ×  3/13  متر است، مستطیل  کوچک تر نیز که شامل محراب و فضاهای پیرامون آن می باشد مربعی به ابعاد   5/9 × 7/9    متر می باشد .

 

الگوی پلان از از فرم بازیلیک تبعیت میکند، .در پلان های با الگوی بازیلیک محور طولی تعیین کننده  شالوده فضایی کلیسا محسوب می گردد.

«بنا دارای محور اصلی شرقی ـ غربی است و انتظام اجزاء و عناصر آن بر اساس اين محور شکل گرفته و نقشه نسبت به محراب حالت تقارن دارد، قرارگيری محراب در منتهی‌اليه شرقی بدنه كليساها اصلی است كه بسياری از كليساهای جهان از آن تبعيت می‌كنند. » (طرح تعیین حریم کلیسای هفتوان ، مهندسین مشاور پندار پایدار، 1387)

                                       

ورودی بنا در ضلع غربی پلان واقع شده که شامل دو طاقنمای  تو در تو به ارتفاع   8/4 متر و 3/4 متر میباشند، در داخل طاقنماها  درب ورودی به عرض 1 و ارتفاع  7/1 متر واقع شده و از طریق آن وارد سالن اصلی کلیسا می شویم.

 

فضای داخلی سالن پلانی به ابعاد  5/10 ×  2/12  متر دارد، با وجود چهار ستون به ابعاد  1/1 × 1/1  متر در داخل سالن این پلان از فرم بازیلیک سه ناوی که از الگوهای متداول کلیساهای ارامنه است، تبعیت می کند  فاصله این ستون ها از دیوار های شمالی و جنوبی 9/1  متر و از یکدیگر  5/4  متر می باشد .

بر روی این ستون ها و دیوار های پیرامون طاق هایی با قوس جناغی اجرا شده است، در قسمت مرکزی پلان و بر روی چهار ستون ذکر شده یک گنبد رک دوازده ترک اجرا شده است .  ارتفاع ساقه گنبد 7/1 متر و ارتفاع کلی گنبد تا کف سالن کلیسا 5/13  متر می باشد.

 در ساقه گنبد دوازده نورگیر اجرا شده است، «هنگام بازسازی مجدد گنبد بعد از زلزله 1309، ساقه آن را با مصالح چوبی و پوشش گنبد را بسیار سبک اجرا کرده‌اند، پوشش سایر قسمت‌های بنا (ناوهای جانبی و قسمت محراب و سرودخوان) از نوع طاق و تویزه می‌باشد. » (طرح تعیین حریم کلیسای هفتوان ، مهندسین مشاور پندار پایدار، 1387 ، ص 39)

در ضلع غربی این گنبد برج ناقوس کلیسا واقع شده است که این برج نیز گنبد رک کوچکتری به  قطر4/1   و ارتفاع   2/3 متر تا کف پشت بام می باشد.

در ضلع شرقی سالن اصلی فضایی به ابعاد 5/4 ×  6/3 متر  قرار دارد، در کلیساهای ارامنه این فضا محلی برای دعا خواندن و سرود خوانان می باشد و از آن به  عنوان محل سرود خوانان اطلاق می شود، در دو ضلع شمالی و جنوبی فضای سرود خوانان طاقنما هایی به عرض 5/2 متر و ارتفاع 5/4  تعبیه شده و درمنتهی علیه این فضا محراب کلیسا واطاق های طرفین آن قرار گرفته اند .

تفکیک حریم سه بخش اصلی  کلیسا یعنی محل عوام, محل سرود خوانان  و محراب با ایجاد اختلاف سطح ما بین آنها صورت گرفته چنان که محل سرود خوانان بالاتر از محل عوام و محراب بالاتر از محل سرود خوانان قرار دارد .

محراب بنا دارای پلان نيم دايره‌ای است و در دو طرف آن دو درب کوچک با قوس هلالی تعبیه شده است که به فضای پشت محراب راه دارد در جناحين محراب همچون اكثر كليساهاي منطقه، دو اتاق تعبيه شده است.

در زبان ارمنی به اين اتاق‌ها آونداتون (Avandaton) به معنی محل امانت می‌گويند. معمولاً در اتاق جانبی جنوبی وسايل كشيش و در اتاق جانبی شمالی اشياء و لوازم مورد استفاده در مراسم مذهبی نگهداری می‌شود. (طرح تعیین حریم کلیسای هفتوان ، مهندسین مشاور پندار پایدار، 1387 ، ص 38  )

 

نماهای داخلی بنا تا ارتفاع 60 سانتی متر ازاره سنگی و پس از آن اندود گچ می باشد و تزئینات خاصی در آنها انجام نیافته، نماهای خارجی نیز با سنگ های آهکی و در قسمت  طاق نماهای ورودی با سنگ های سیاه آذرین اجرا شده است.

 

 

 

 

 

امتیاز :  ۰ |  مجموع :  ۰

برچسب ها

    5.5.5.0
    V5.5.5.0